Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK), choroba Bechterewa

Jest to choroba, która występuje najczęściej pomiędzy 20 a 40 rokiem życia. Ma charakter przewlekły i postępujący. Atakuje głównie stawy krzyzowo- biodrowe, drobne stawy kręgosłupa, tkanki okołokręgosłupowe oraz stawy biodrowe i barkowe. Etoilogia choroby nie jest dokładnie znana. Częściej chorują mężczyźni. W zaawansowanej chorobie moze dojść nawet do całkowitego zesztywnienia kręgosłupa w postaci tzw. kija bambusowego.

- Ból nasila się w nocy i nad ranem
- w miarę postępu choroby zajmuje drobne stawy kręgosłupa, tkanki okołokręgosłupowe, stawy biodrowe i barkowe (niesymetrycznie)
- postępujące zesztywnienie kręgosłupa
- opasujące bóle klatki piersiowej, związane z czynnym procesem zapalnym w obrębie kręgosłupa piersiowego
- bóle w okolicy karku- świadczą o stanie zapalnym w odcinku szyjnym
- charakterystyczna sylwetka: zmniejszenie lordozy lędźwiowej (spłaszczenie tej krzywizny), pogłębienie kifozy piersiowej, przesunięcie barków i łopatek w przód. Zaokrąglone plecy są wyrazem przykurczu mięśni piersiowych, a potem zmniejszenia ich masy. Pogłębiona lordoza szyjna sprzyja przykurczom mięśni karku. Głowa wysunięta jest w przód, a zmniejszenie ruchomości w wyniku postępu procesu chorobowego powoduje zmniejszenie pola widzenia (pacjent obraca się całym ciałem, żeby spojrzeć w bok).Klatka piersiowa jest spłaszczona w wymiarze strzałkowym- dochodzi do zmniejszenia ruchomości oddechowej i przeponowego toru oddychania ( w czasie wdechu obserwuje się ruch powłok brzusznych, klatka piersiowa jest nieruchoma)
- dochodzi do przykurczu w jednym lub obu stawach biodrowych
- w stawach szczytowo- obrotowych może dochodzić do samoistnego podwichnięcia i ucisku rdzenia kręgowego
- w trzonach kręgów dochodzi do zaników tkanki kostnej, z kolei w pierścieniu włóknistym krążka międzykręgowego tworzą się wyrośla kostne zwane syndesmofitami- charakterystyczne dla tej jednostki. Rosną one pionowo w górę i może dochodzić do połączenia sąsiednich kręgów. Kręgosłup jest w tym momencie unieruchomiony- przyjmuje na zdjęciu rtg obraz "kija bambusowego"
- może dojść do zesztywnienia stawów skroniowo- żuchwowych

Etiologia:
- idiopatyczna
- predyspozycja genetyczna (antygen HLA- B27)
- głownie chorują mężczyźni

Badania pomocnicze:

- badanie radiologiczne:
* stawów krzyżowo- biodrowych (nierówna szerokość szpar, liczne nadżerki w późniejszym stadium)
* kwadratowienie trzonów kręgów
* stawy międzykręgowe mają nieostre obrysy, nadżerki
* obecność syndesmofitów- które w miarę wzrostu powodują zrost kręgów- obraz kręgosłupa przypomina "kij bambusowy"
- OB- wzrost w okresie zaostrzeń
- czasem niewielka niedokrwistość

Cel rehabilitacji:- utrzymanie sprawności
- utrzymanie prawidłowej postawy ciała (okres wczesny)
- zapobieganie powikłaniom ze strony układu oddechowego
- utrzymanie ruchomości kręgosłupa, zapobieganie przykurczom i zniekształceniom
- utrzymanie ruchomości klatki piersiowej
- celowe ustawienie zesztywnienia kręgosłupa w pozycji umożliwiającej kompensację

Kinezyterapia:

Wczesne stadium choroby:
- ćwiczenia ogólnokondycyjne tułowia, kończyn
-ćwiczenia oddechowe z aktywacją toru górnożebrowego
-ćwiczenia wzmacniające mięśnie posturalne
- podwieszenie całkowite- w celu zmniejszenia napięcia mięśni
- ćwiczenia izometryczne
- ćwiczenia czynne w odciążeniu
- ćwiczenia z oporem

okres ostry:
- ćwiczenia oddechowe
- ćwiczenia izometryczne
- proste ćwiczenia czynne

Okres remisji:
- intensywność ćwiczeń dostosowana do stanu chorego
-ćwiczenia oddechowe
- ćwiczenia prawidłowej postawy, zwiększające ruchomość kręgosłupa (ostrożnie w przypadku dużych zmian w obrębie kręgosłupa szyjnego)
- ćwiczenia zwiększające, lub utrzymujące ruchomość stawów kończyn
- ćwiczenia samoobsługi

Zasady prowadzenia ćwiczeń:
- pozycje do ćwiczeń izolowane: siady, leżenia
- intensywność dostosowana do możliwości chorego
- ćwiczenia przeplatane ćwiczeniami oddechowymi
- wskazane jest stosowanie fizykoterapii przed ćwiczeniami
- ćwiczenia w wodzie

Fizykoterapia:
- ultradźwięki
- laser
- krioterapia
- prądy diadynamiczne
- jontoforeza
- wodolecznictwo (kąpiele siarczkowo- siarkowodorowe, solankowe lub radonowe)
- masaż ręczny i podwodny
Magdalena Lis (portal Rehabilitacja.pl)