Kołatanie serca, zmęczenie, spadek wagi - serce czy tarczyca? Jak wygląda diagnostyka

Kołatanie serca połączone ze zmęczeniem i chudnięciem mimo dobrego apetytu często wskazuje na nadczynność tarczycy, ale może też wynikać z zaburzeń rytmu serca, a bywa, że obie przyczyny występują razem. Diagnostykę zaczyna się zwykle od oznaczenia TSH i EKG: TSH pokazuje, czy problem leży w tarczycy, a EKG, Holter i echo serca, czy w samym sercu.

Serce bije szybko nawet w spoczynku, wieczorem trudno zasnąć, ręce lekko drżą, a waga spada. Takie objawy łatwo zrzucić na stres albo przemęczenie. Nadmiar hormonów tarczycy potrafi jednak rozregulować pracę serca, dlatego diagnostyka zwykle obejmuje i serce, i tarczycę, a kolejność badań zależy od tego, które objawy są najbardziej nasilone.

Kiedy kołatanie serca powinno niepokoić

Pojedyncze, krótkie epizody mocniejszego bicia serca zdarzają się większości ludzi. Wywołują je kawa, energetyki, nieprzespana noc, odwodnienie, gorączka albo silne emocje. Do lekarza warto się wybrać, gdy kołatanie:

powtarza się regularnie albo trwa coraz dłużej,
pojawia się w spoczynku, a tętno w spoczynku stale przekracza 100 uderzeń na minutę,
daje uczucie nierównego, „chaotycznego” rytmu,
pojawia się podczas wysiłku albo towarzyszą mu zawroty głowy, duszność lub uczucie zbliżającego się omdlenia,
występuje u osoby, w której rodzinie zdarzały się nagłe zgony sercowe w młodym wieku.

Jak tarczyca wpływa na serce

Hormony tarczycy przyspieszają przemianę materii w całym organizmie, także w mięśniu sercowym. Przy ich nadmiarze serce bije szybciej i mocniej, a częściej pojawiają się pobudzenia dodatkowe. U części osób, zwłaszcza starszych, nadczynność tarczycy prowadzi do migotania przedsionków, czyli zaburzenia rytmu, które zwiększa ryzyko zakrzepów i udaru.

Nadczynność tarczycy rzadko daje jednak tylko objawy sercowe. Zwykle towarzyszą jej:

chudnięcie mimo dobrego apetytu,
uczucie gorąca i nadmierna potliwość,
drżenie rąk, drażliwość i kłopoty ze snem,
częstsze wypróżnienia,
osłabienie mięśni, szczególnie przy wchodzeniu po schodach,
w chorobie Gravesa-Basedowa także zmiany w wyglądzie oczu, na przykład ich wysunięcie.

Niedoczynność tarczycy działa odwrotnie. Serce zwalnia, mogą pojawić się obrzęki, a we krwi rośnie stężenie cholesterolu. To kolejny powód, dla którego przy problemach z sercem lekarze często zlecają badanie TSH.

Badania u kardiologa: EKG, echo serca i Holter

Kardiolog zaczyna od wywiadu i badania, w tym pomiaru ciśnienia i osłuchania serca. Potem dobiera badania do objawów:

EKG spoczynkowe pokazuje rytm i przewodzenie w chwili badania. Jeśli kołatanie trwa akurat podczas zapisu, EKG często od razu wyjaśnia jego charakter.
Holter EKG rejestruje pracę serca przez dobę lub dłużej, podczas zwykłych codziennych zajęć. Przydaje się przy objawach, które przychodzą i mijają.
Echo serca, czyli USG serca, ocenia budowę i kurczliwość mięśnia sercowego oraz pracę zastawek.
Próba wysiłkowa pokazuje, jak serce reaguje na stopniowane obciążenie, gdy objawy pojawiają się przy wysiłku.

Przy kołataniach, które trwają minutę i mijają, samo EKG w gabinecie zwykle niczego nie wykaże. Dlatego wygodnie jest, gdy konsultacja kardiologiczna od razu obejmuje EKG i echo serca, a Holter można założyć w tej samej placówce. Pacjent wychodzi wtedy z interpretacją wyników, a nie tylko ze skierowaniem na badania.

Badania tarczycy: TSH, fT4, fT3 i przeciwciała

Podstawowym badaniem jest TSH, czyli hormon przysadki, który steruje pracą tarczycy. Przy nadczynności TSH jest zwykle obniżone, a przy niedoczynności podwyższone. Jeśli wynik odbiega od normy, lekarz zleca oznaczenie wolnych hormonów tarczycy fT4 i fT3, a często także przeciwciał, które pomagają ustalić przyczynę. Przeciwciała TRAb wskazują na chorobę Gravesa-Basedowa, a anty-TPO na chorobę Hashimoto.

Jedna praktyczna uwaga: biotyna, popularna w suplementach na włosy i paznokcie, może zafałszować wyniki badań tarczycy. Jeśli ją przyjmujesz, powiedz o tym lekarzowi przed pobraniem krwi i zapytaj, na ile dni wcześniej ją odstawić.

USG tarczycy - kiedy jest potrzebne

Badanie krwi mówi, jak tarczyca pracuje. USG pokazuje, jak jest zbudowana: czy jest powiększona, czy ma guzki, jak wygląda jej miąższ i ukrwienie. Przy nadczynności pomaga ustalić przyczynę, a przy wyczuwalnym zgrubieniu na szyi ocenić, czy guzek wymaga obserwacji, czy dalszej diagnostyki.

USG tarczycy nie wymaga przygotowania, nie wiąże się z promieniowaniem i trwa kilkanaście minut. Można je wykonać o dowolnej porze dnia i powtarzać bez ograniczeń, co przy kontroli guzków ma duże znaczenie.

Od czego zacząć: kardiolog czy endokrynolog?

Gdy kołatanie serca idzie w parze z chudnięciem, potliwością, drżeniem rąk i nietolerancją ciepła, dobrym pierwszym krokiem jest oznaczenie TSH. To proste i tanie badanie krwi, które może zlecić także lekarz rodzinny. Jeśli wynik jest nieprawidłowy, dalszą diagnostykę prowadzi endokrynolog.

Gdy na pierwszy plan wysuwają się objawy sercowe, takie jak nierówny rytm, zawroty głowy, duszność albo kołatanie podczas wysiłku, pierwszym adresem jest kardiolog. Przy nadczynności tarczycy z zaburzeniami rytmu obaj specjaliści zwykle prowadzą pacjenta razem. Endokrynolog leczy przyczynę, a kardiolog dba o kontrolę rytmu serca i, gdy trzeba, o profilaktykę zakrzepów.

Objawy, przy których nie czekaj na wizytę

Niektóre sytuacje wymagają pilnej pomocy, a nie umawiania terminu w poradni. Dzwoń pod 112 albo jedź na SOR, gdy:

ból w klatce piersiowej trwa dłużej niż kilkanaście minut, promieniuje do żuchwy lub ramienia, a towarzyszą mu poty i duszność,
kołataniu towarzyszy omdlenie albo utrata przytomności,
pojawia się nagła duszność w spoczynku,
bardzo szybkiemu biciu serca towarzyszą wysoka gorączka, splątanie albo wymioty, zwłaszcza u osoby z rozpoznaną nadczynnością tarczycy.

Diagnostyka w jednym miejscu

Przy objawach na styku kardiologii i endokrynologii oszczędza się dużo czasu, gdy obaj specjaliści i pracownia USG działają w jednej placówce. Wyniki trafiają wtedy do lekarzy szybciej, a pacjent nie zaczyna diagnostyki od nowa w każdym gabinecie. Tak pracuje Centrum Medyczne UNiMED przy ul. Towarowej 3, gdzie wizyty u specjalistów dla dorosłych są prywatne i nie wymagają skierowania.

Jeśli badania wskazują na problem z tarczycą, endokrynolog w Białymstoku zleci potrzebne oznaczenia hormonów i USG gruczołu, a w razie wskazań zaplanuje biopsję. Placówka przyjmuje od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00-20:00 oraz w soboty od 8:00 do 14:00.