Piwo smakowe 0,0% jako zagrożenie zdrowotne. Co mówi nauka o produktach NoLo kierowanych do młodych?
Na sklepowych półkach pojawiły się bezalkoholowe piwa o smaku oranżady: Melonżada 0,0%, Arbużada 0,0% i Frużada 0,0%. Słodkie, owocowe, kolorowe. Producent - Browar Żywiec - deklaruje wprost, że są one "szczególnie kierowane do młodych dorosłych", w których segmencie osiągają "rekordowy poziom penetracji". Z perspektywy zdrowia publicznego ta informacja powinna być traktowana jako sygnał alarmowy, nie jako komunikat prasowy.
Czym są produkty NoLo i dlaczego nie są neutralne zdrowotnie
Bezalkoholowe i niskoalkoholowe odpowiedniki napojów alkoholowych - określane w literaturze anglojęzycznej skrótem NoLo (no- and low-alcohol) - stanowią dynamicznie rosnący segment rynku. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) w swoim stanowisku podkreśla, że nie wypracowano dotychczas powszechnie uznanej definicji tych produktów ani jednolitych zasad etykietowania. Termin NoLo może obejmować zarówno produkty całkowicie bezalkoholowe, jak i te zawierające śladowe ilości alkoholu - na przykład piwa poniżej 0,5% objętościowo.
Ta niejednoznaczność regulacyjna ma znaczenie kliniczne. W przypadku dzieci i młodzieży, osób w trakcie terapii uzależnień, kobiet w ciąży czy pacjentów przyjmujących określone grupy leków nawet minimalna zawartość etanolu nie jest irrelewantna medycznie. Tymczasem opakowania produktów NoLo nie zawsze komunikują te informacje w sposób wystarczająco widoczny i jednoznaczny.
Inicjacja behawioralna - mechanizm, który niepokoi badaczy
Środowisko naukowe od kilku lat zwraca uwagę na zjawisko, które można opisać jako inicjację behawioralną. KCPU wskazuje, że bezprocentowe odpowiedniki napojów alkoholowych pełnią funkcję wprowadzenia w "obyczaj picia" - oswajają z rytuałem spożywania alkoholu, zanim dojdzie do faktycznej inicjacji alkoholowej. Badacze odnotowują, że produkty te zwiększają prawdopodobieństwo wczesnej inicjacji alkoholowej oraz ryzykownych wzorców picia w późniejszych fazach życia.
Mechanizm jest stosunkowo dobrze opisany: dziecko lub nastolatek, który regularnie sięga po napój wyglądający, smakujący i opakowany jak piwo - tyle że z napisem "0,0%" - przyswaja kulturę picia jako normę społeczną. Marka alkoholowa staje się elementem jego tożsamości konsumenckiej na długo przed osiągnięciem pełnoletności.
Reklama zastępcza - problem regulacyjny z konsekwencjami zdrowotnymi
KCPU dokumentuje w swoim stanowisku zjawisko tzw. reklamy zastępczej. Polega ono na wykorzystywaniu bezalkoholowych wariantów marek alkoholowych do promocji w miejscach i porach, gdzie reklama alkoholu jest prawnie zakazana lub ograniczona. Reklama piwa 0,0% przy szkołach, na stadionach, w telewizji jest prawnie dopuszczalna. Z punktu widzenia odbiorcy, zwłaszcza młodego, pozostaje jednak reklamą konkretnej marki piwnej.
Dane epidemiologiczne z wielu krajów, przytaczane przez KCPU, wskazują na wyraźną korelację: im silniejsze ograniczenia reklamy napojów alkoholowych, tym intensywniejsza ekspansja reklamowa wariantów bezalkoholowych tych samych marek. Efekt zdrowotny netto jest więc co najmniej wątpliwy - a potencjalnie szkodliwy, jeśli uwzględnić normalizacyjny wpływ tej reklamy na postawy młodych wobec alkoholu.
Przemysł alkoholowy a narracja prozdrowotna
KCPU zwraca uwagę na strategię wizerunkową branży alkoholowej, która produkty NoLo prezentuje jako wkład w politykę zdrowia publicznego. Ta narracja jest - zdaniem Centrum - nie tylko nieuzasadniona, ale wręcz szkodliwa, ponieważ odwraca uwagę od interwencji, których skuteczność została potwierdzona badaniami: ograniczania ekonomicznej i fizycznej dostępności alkoholu oraz restrykcji reklamowych.
Innymi słowy: branża alkoholowa sprzedaje produkt, sprzedaje markę i sprzedaje przekaz, że robi to dla naszego zdrowia. Z perspektywy medycyny opartej na dowodach żadne z tych twierdzeń nie wytrzymuje krytycznej analizy.
Rekomendacje
Środowisko medyczne i zdrowia publicznego dysponuje dziś wystarczającymi przesłankami, by postulować objęcie produktów NoLo tymi samymi restrykcjami reklamowymi, jakim podlegają napoje alkoholowe. KCPU jednoznacznie wskazuje, że projekty ustaw wprowadzające taki zakaz wpisują się w skuteczną politykę ograniczania konsumpcji alkoholu. Nowe produkty smakowe - takie jak piwa w smaku oranżady - powinny być traktowane przez lekarzy, pediatrów i specjalistów zdrowia publicznego nie jako ciekawostka rynkowa, lecz jako element szerszej strategii przemysłu alkoholowego, wymagającej pilnej reakcji regulacyjnej.
