Jak rozpoznać perimenopauzę i menopauzę? W jakim wieku pojawiają się pierwsze objawy?

Okres okołomenopauzalny jest naturalnym etapem życia każdej kobiety, związanym ze stopniowym wygaszaniem czynności jajników i zmianami stężenia hormonów płciowych. W tym czasie mogą występować m.in. uderzenia gorąca, nocne poty, problemy ze snem, wahania nastroju czy suchość pochwy. W większości przypadków u kobiet po 45. roku życia rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym (jeśli przebieg jest typowy), natomiast w wybranych sytuacjach lekarz może dodatkowo zlecić wykonanie badań hormonalnych.

Jak zaczyna się menopauza i ile trwa?

Menopauza to ostatnia miesiączka w życiu kobiety, rozpoznawana retrospektywnie po 12 kolejnych miesiącach bez krwawienia, jeśli nie występuje inna przyczyna braku miesiączki. Naturalna menopauza najczęściej występuje między 45. a 55. rokiem życia, natomiast objawy perimenopauzy mogą rozpocząć się kilka lat wcześniej. Okres okołomenopauzalny może trwać kilka lat i obejmuje czas poprzedzający ostatnią miesiączkę oraz pierwsze 12 miesięcy po niej.

Jakie objawy mogą występować w okresie okołomenopauzalnym?

Do najczęstszych objawów menopauzy należą: 

•  zaburzenia cyklu i ustanie miesiączkowania. Początkowo cykle mogą stać się nieregularne, zmienia się obfitość krwawień, a między nimi występują plamienia. Z czasem odstępy między miesiączkami wydłużają się, aż do całkowitego ustania krwawień;

•  zlewne poty, uderzenia gorąca, a u części kobiet uczucie kołatanie serca. Nagłe fale gorąca, którym może towarzyszyć intensywne pocenie się, zaczerwienienie skóry, uczucie niepokoju, zawroty głowy lub przyspieszone i bardziej odczuwalne bicie serca;

•  zmienność nastroju i zwiększona drażliwość. Zmiany nastroju, większa podatność na stres, rozdrażnienie, napięcie, niepokój czy obniżenie nastroju są typowe dla menopauzalnych wahań hormonalnych i mogą dodatkowo nasilać się w przypadku przewlekłego zmęczenia i niedoboru snu;

•  problemy ze snem. Trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się i uczucie zmęczenia po nocnym wypoczynku mogą występować zarówno na skutek zmian hormonalnych, jak i w wyniku nocnych potów. Długotrwałe zaburzenia snu nasilają z kolei zmęczenie, rozdrażnienie i problemy z koncentracją;

•  zmęczenie, trudności z koncentracją i pamięcią. Pacjentki często skarżą się na problemy z zapamiętywaniem, chroniczne zmęczenie i „mgłę mózgową”. Trudności te – tak, jak zostało to wspomniane powyżej – są szczególnie dokuczliwe przy jednoczesnych zaburzeniach snu i obniżonym nastroju;

•  tendencja do przybierania na wadze. Zmianie może ulec również sposób odkładania tkanki tłuszczowej, z większą tendencją do gromadzenia jej w okolicy brzucha i górnej części ciała. Na wagę wpływają jednak także wiek, aktywność fizyczna oraz sposób odżywiania, a nie jedynie wahania hormonalne;

•  spadek libido oraz objawy zespołu moczowo-płciowego menopauzy (GSM), takie jak suchość, pieczenie i podrażnienie pochwy czy ból podczas współżycia. Mogą pojawiać się także objawy ze strony układu moczowego, takie jak częstomocz, parcie naglące czy nawracające zakażenia dróg moczowych. 

Po menopauzie przyspiesza utrata masy kostnej, co zwiększa ryzyko osteoporozy. W tym okresie życia wzrasta również znaczenie profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych.

Jak sprawdzić, czy to menopauza? Czy istnieje pakiet badań na menopauzę?

Co do zasady, u zdrowych kobiet po 45 roku życia, u których występują typowe objawy, perimenopauzę i menopauzę diagnozuje się na podstawie obrazu klinicznego, bez rutynowego wykonywania badań. W wybranych sytuacjach lekarz może zlecić badania laboratoryjne – szczególnie u młodszych kobiet lub gdy obraz kliniczny budzi wątpliwości. Dobór badań zależy od podejrzewanej przyczyny objawów. Diagnostyka może obejmować m.in. badanie wybranych hormonów (czasem określanych potocznie jako „badania hormonalne na menopauzę”, dostępne w wielu laboratoriach w formie pakietów – w tym w ALAB laboratoria – https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-hormony-kobiece-menopauza). Są to: 

•  estradiol, czyli główny estrogen produkowanym przez jajniki w okresie rozrodczym. Wraz z wygaszaniem czynności jajników jego stężenie zwykle się obniża. Oznaczenie wyłącznie estradiolu nie jest jednak wystarczające do potwierdzenia menopauzy, ponieważ jego poziom może znacznie się zmieniać w okresie perimenopauzy – dlatego m.in. parametr ten zestawia się z innymi hormonami;

•  folikulotropina (FSH), czyli hormon produkowany przez przysadkę mózgową i uczestniczący w regulacji pracy jajników. Gdy czynność jajników stopniowo wygasa, zmniejsza się produkcja estrogenów, a stężenie FSH zazwyczaj wzrasta – z uwagi na próbę „kompensacji” niedoboru estrogenu. Więcej informacji o tym mechanizmie można znaleźć np. tutaj: https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/jaki-wynik-fsh-swiadczy-o-menopauzie/;

•  luteotropina (LH), czyli hormon również wydzielany przez przysadkę mózgową i odpowiadający między innymi za owulację i produkcję progesteronu. Stężenie LH może wzrastać po menopauzie, jednak jego oznaczenie nie jest rutynowo wymagane do jej rozpoznania. 

Diagnostyka laboratoryjna może być potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy objawy i zaburzenia miesiączkowania pojawiają się przed 45. rokiem życia lub gdy obraz kliniczny budzi wątpliwości co do ich przyczyny. U kobiet przed 40. rokiem życia zaburzenia miesiączkowania i objawy niedoboru estrogenów wymagają diagnostyki w kierunku przedwczesnej niewydolności jajników (POI), natomiast menopauzę występującą w wieku 40-44 lat określa się jako wczesną. Każde krwawienie z dróg rodnych pojawiające się po rozpoznanej menopauzie wymaga konsultacji ginekologicznej i ustalenia jego przyczyny.

Artykuł sponsorowany

Źródła:

1. Lek. E. Stefanowicz, Menopauza, Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 19.03.2021

2. Lek. A. Strukow, Menopauza – objawy, badania, leczenie, Centrum Wiedzy ALAB, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/menopauza-wazny-okres-w-zyciu-kobiety/, dostęp: 10.08.2026

3. Dr n. med. M. Szafarowska, Menopauza, Ginekologia po Dyplomie 06/2017

4. Dr hab. n. med. E. Szczepanek-Parulska, Wczesna menopauza – objawy, przyczyny, diagnostyka, Medycyna po Dyplomie 05/2021

5. P. Kłosowski, R. Świątkowska-Stodulska, A. Berlińska, K. Sworczak, Hiperandrogenizm u kobiet po menopauzie, Forum Medycyny Rodzinnej, tom 11, nr 5 (2017)

6. A. Leziak, K. Kowalczyk, P. Madej, Rola terapii androgenowej u kobiet po menopauzie, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, tom 9, nr 3 (2024)

7. F. Krzyżanowski, P. Barnaś, Menopauza – naturalne i farmakologiczne wsparcie pacjentek w gabinecie lekarza POZ, Lekarz POZ 2/2026

8. G. Bączek, W. Wierzba, U. Tataj-Puzyna, A. Kamińska, B. Baranowska, D. Sys, I. Walecka, Jakość życia kobiet w okresie okołomenopauzalnym, Medycyna Ogólna i Nauk o Zdrowiu, 2019, tom 24, nr 4