Cytologia płynna – czym różni się od tradycyjnej cytologii?

W tradycyjnej cytologii materiał trafia bezpośrednio na szkiełko. W cytologii płynnej pobrane komórki umieszcza się w specjalnym płynnym podłożu, a preparat powstaje dopiero podczas obróbki laboratoryjnej. Ta pozornie techniczna różnica ma praktyczne znaczenie: pozwala m.in. ograniczyć liczbę preparatów niezdatnych do oceny. Czy oznacza jednak, że cytologia płynna zawsze wykrywa zmiany szyjki macicy skuteczniej od klasycznej?

Cytologia płynna – na czym polega badanie?

Cytologia płynna, określana również jako LBC, jest metodą oceny komórek pobranych z szyjki macicy. Samo pobranie materiału z perspektywy pacjentki przypomina klasyczną cytologię. Różnica pojawia się na etapie zabezpieczania próbki.

W metodzie konwencjonalnej pobrany materiał rozprowadza się bezpośrednio na szkiełku mikroskopowym. W LBC komórki trafiają do pojemnika zawierającego płyn konserwujący. Następnie próbka jest odpowiednio przetwarzana w laboratorium, aby przygotować materiał do oceny cytologicznej.

Preparaty LBC charakteryzują się bardziej uporządkowanym rozmieszczeniem komórek oraz ograniczeniem części elementów mogących utrudniać ich ocenę. Pozostały materiał znajdujący się w podłożu płynnym może być także wykorzystany do dodatkowych badań, w tym oznaczeń HPV, jeśli istnieją do tego wskazania [3].

Cytologia płynna a tradycyjna – różnice

Najważniejsza różnica nie dotyczy więc miejsca pobrania komórek, lecz sposobu przygotowania materiału. W tradycyjnej cytologii część komórek może pozostać na narzędziu, a materiał znajdujący się na szkiełku może być mniej równomierny. W metodzie płynnej próbka jest poddawana obróbce laboratoryjnej, co ułatwia przygotowanie bardziej standaryzowanego preparatu [5].

Jedną z najlepiej udokumentowanych zalet LBC jest mniejszy odsetek próbek niezadowalających lub niezdatnych do oceny.

Dlaczego cytologia płynna ma praktyczne zalety?

Z perspektywy pacjentki znaczenie mają przede wszystkim cechy wpływające na jakość uzyskanej próbki i możliwości jej dalszego wykorzystania. Do zalet LBC należą:

• mniejsze ryzyko uzyskania preparatu niezdatnego do oceny,

• większa wykrywalność zmian 1. stopnia,

• standaryzowane przygotowanie próbki w laboratorium,

• ograniczenie części elementów utrudniających ocenę preparatu,

• możliwość zachowania pozostałego materiału biologicznego,

• możliwość wykorzystania materiału z podłoża płynnego do dodatkowych oznaczeń, m.in. HPV, zależnie od zastosowanego testu i wskazań [2, 4].

Nie oznacza to, że klasyczna cytologia jest badaniem bezwartościowym. Badania porównawcze pokazują, że obie metody mogą skutecznie wykrywać nieprawidłowości szyjki macicy. LBC rozwiązuje jednak część problemów technicznych związanych z przygotowaniem tradycyjnego rozmazu, a możliwość dalszego wykorzystania materiału zwiększa jej funkcjonalność diagnostyczną.

Czy cytologia płynna ma ograniczenia?

Choć cytologia płynna ma kilka istotnych zalet technicznych, nie jest badaniem pozbawionym ograniczeń. Uzyskanie prawidłowego wyniku nadal zależy m.in. od właściwego pobrania materiału z szyjki macicy oraz jakości i reprezentatywności próbki. Co więcej, mniejsza liczba preparatów niezdatnych do oceny nie oznacza automatycznie, że LBC w każdych warunkach wykazuje większą czułość diagnostyczną niż cytologia tradycyjna.

Najnowsza metaanaliza obejmująca 97 badań wykazała, że w porównaniu z cytologią konwencjonalną LBC wiązała się z mniejszym odsetkiem próbek niezadowalających oraz większą wykrywalnością zmian CIN2+ potwierdzonych histologicznie. Nie stwierdzono jednak istotnej różnicy między metodami w wykrywaniu raka płaskonabłonkowego. Wyniki wcześniejszych badań dotyczących przewagi diagnostycznej LBC nie były natomiast jednoznaczne [1].

Cytologia płynna czy tradycyjna – którą wybrać?

Cytologia płynna ma istotne zalety techniczne, szczególnie pod względem jakości przygotowania preparatu i mniejszego ryzyka otrzymania próbki niezdatnej do oceny. Nie należy jednak przedstawiać jej jako metody bezwarunkowo dokładniejszej w każdym parametrze diagnostycznym – takie stwierdzenie nie oddawałoby całego obrazu wynikającego z badań.

Współczesna profilaktyka raka szyjki macicy coraz silniej wykorzystuje również badania HPV, dlatego znaczenie LBC wynika także z możliwości zastosowania materiału znajdującego się w podłożu płynnym do badań dodatkowych. Wybór metody oraz sposób dalszego postępowania powinny uwzględniać aktualny schemat badań przesiewowych, wiek pacjentki, wcześniejsze wyniki i ewentualne wskazania do dalszej diagnostyki.

Źródła:

1. Böhmer G., Stolte C., Vogelmann T. i in., Liquid-Based Cytology in Cervical Cancer Screening: A Systematic Review and Meta-Analysis, Acta Cytol. 2026, 16:1-11.

2. Hoda R., Loukeris K., Abdul-Karim F., Gynecologic cytology on conventional and liquid-based preparations: a comprehensive review of similarities and differences, Diagn Cytopathol. 2013, 41(3): 257–278.

3. Makde M., Sathawane P., Liquid-based cytology: Technical aspects, Cytojournal. 2022, 19: 41.

4. Ronco G., Cuzick J., Pierotti P. i in., Accuracy of liquid based versus conventional cytology: overall results of new technologies for cervical cancer screening: randomised controlled trial, BMJ. 2007, 335(7609): 28.

5. Singh V., Gupta N., Nijhawan R. i in., Liquid-based cytology versus conventional cytology for evaluation of cervical Pap smears: experience from the first 1000 split samples, Indian J Pathol Microbiol. 2015, 58(1): 17–21.

Jest to ogólna informacja dla pacjentów. Pierwszym źródłem informacji na temat Pana/Pani stanu zdrowia i przebiegu leczenia powinien być lekarz prowadzący, dlatego w razie jakichkolwiek pytań dotyczących stanu zdrowia i przebiegu leczenia proszę zwrócić się do swojego lekarza. Niniejsza informacja nie zastępuje porady lekarskiej. Zawsze, przed zastosowaniem porad zawartych w niniejszym materiale, należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym.