Płaskostopie u dzieci - kiedy wymaga konsultacji fizjoterapeuty?

Obniżone wysklepienie stopy u małych dzieci to w większości przypadków naturalny etap rozwoju fizjologicznego, który nie wymaga natychmiastowych interwencji medycznych. Dopiero utrzymywanie się określonych objawów uzasadnia przeprowadzenie dokładnej diagnostyki. Wiedza na temat naturalnego rozwoju narządu ruchu pozwala rodzicom zachować spokój i unikać pochopnych decyzji.

Płaska stopa u dziecka – kiedy udać się do fizjoterapeuty?

Wizytę w gabinecie warto zaplanować, gdy stopa płasko przylega do podłoża bądź gdy dziecko odczuwa ból, szybko się męczy lub chodzi asymetrycznie. Konsultacji wymagają również sytuacje, w których narząd ruchu wydaje się sztywny, co utrudnia maluchowi naturalną aktywność.

Rozwój układu ruchu to cały proces, który u każdego młodego organizmu przebiega w nieco innym tempie. Sam wizualny brak łuku stopy we wczesnym dzieciństwie nie musi być powodem do niepokoju. W wielu przypadkach to naturalny etap, który mija wraz ze wzrostem i wzmocnieniem tkanek.

Do którego etapu rozwoju spłaszczenie stopy u dziecka jest zjawiskiem naturalnym?

Stopę malucha wypełnia gruba poduszka tłuszczowa, a układ więzadłowy wykazuje dużą elastyczność. Taka budowa anatomiczna stopy pochłania obciążenia i chroni obszar kości piętowej przed wczesnymi przeciążeniami. Dlatego u niemowląt oraz dzieci, które dopiero uczą się chodzić, brak widocznego wysklepienia uchodzi za stan całkowicie fizjologiczny.

Wraz z rozwojem motorycznym układ ruchu ulega powolnym zmianom. Zarys łuku podłużnego formuje się stopniowo. W fazie wzrostu, która przypada na wiek przedszkolny, mięśnie systematycznie zyskują na sile oraz wytrzymałości. Zazwyczaj fizjologiczne spłaszczenie stóp u dzieci znika w naturalny sposób między piątym a siódmym rokiem życia.

Na te anatomiczne przemiany ogromny wpływ wywiera codzienna aktywność fizyczna. Swobodne poruszanie się, bieganie po pokoju czy chodzenie boso wymuszają na tkankach ciągłą pracę. Dzięki temu układ nerwowy przesyła mięśniom różnorodne bodźce, co pomaga im z czasem samodzielnie unieść środkową część podeszwy.

Jakie objawy u dziecka z płaskostopiem powinny zaniepokoić rodzica?

Sygnałami wymagającymi konsultacji fizjoterapeutycznej są przede wszystkim dolegliwości bólowe stóp lub podudzi oraz szybkie męczenie się podczas ruchu. Powodem do niepokoju pozostają również trudności z utrzymaniem równowagi, częste upadki oraz unikanie aktywności fizycznej przez dziecko. Podczas badania fizjoterapeuta ocenia postawę w pozycji stojącej, co pozwala sprawdzić pełną oś kończyn dolnych i wykluczyć ewentualne usztywnienie struktur stawowych.

Codzienna obserwacja zachowania malucha podczas spacerów pozwala wcześnie zauważyć zaburzenia w pracy narządu ruchu. Bardzo cenne informacje dostarcza stan obuwia po kilku miesiącach noszenia, w którym mocne starcie podeszwy po wewnętrznej stronie pięty wskazuje na utrwalone koślawienie stopy. Wczesne rozpoznanie nieprawidłowości daje możliwość szybkiego podjęcia kroków korekcyjnych, których istotnym filarem jest fizjoterapia dzieci, chroniąca przed powstawaniem utrwalonych ograniczeń ruchowych. Szczególnej uwagi opiekunów wymagają następujące objawy:

• nawracający ból stóp, łydek lub kolan po wysiłku fizycznym,

• szybkie męczenie się, unikanie chodu oraz stałe prośby o noszenie na rękach,

• widoczne, nierównomierne ścieranie podeszwy obuwia po wewnętrznej stronie,

• trudności z zachowaniem równowagi i częste potykanie się na prostej powierzchni,

• silne usztywnienie stóp oraz ich wyraźne uciekanie do środka pod wpływem ciężaru ciała.

Jak odróżnić płaskostopie elastyczne od strukturalnego u dziecka?

Płaskostopie elastyczne odróżnia się od strukturalnego tym, że fizjologiczny łuk stopy odtwarza się w próbach czynnościowych (np. podczas wspięcia na palce dzięki działaniu mechanizmu kołowrotu) lub po odciążeniu stopy (np. w pozycji siedzącej), natomiast w postaci strukturalnej stopa pozostaje płaska niezależnie od pozycji i obciążenia. Różnica ta wynika bezpośrednio z przyczyn zmian - postać elastyczna wiąże się z wiotkością więzadeł i mięśni, a strukturalna z utrwalonymi nieprawidłowościami w budowie kości lub stawów.

U większości dzieci specjaliści diagnozują postać elastyczną, która rzadko wymaga inwazyjnego leczenia i najczęściej cofa się naturalnie wraz z rozwojem narządu ruchu. Z kolei płaskostopie strukturalne występuje znacznie rzadziej, nie ustępuje samoistnie i bezpośrednio wpływa na nieprawidłowe ustawienie całej kończyny dolnej, co wywołuje asymetrię oraz ograniczenia wzorca ruchowego stopy.

W diagnostyce stóp dziecięcych specjaliści zestawiają ze sobą cechy obu typów deformacji na podstawie ich zachowania podczas testów obciążeniowych:

Jak wygląda badanie i rehabilitacja stóp dziecka w gabinecie?

Wizyta u fizjoterapeuty rozpoczyna się od wywiadu z opiekunami oraz dokładnej oceny postawy całego ciała malucha. Specjalista nigdy nie analizuje samych stóp, lecz uważnie bada ułożenie miednicy, kręgosłupa oraz ogólne napięcie tkankowe pacjenta. Fizjoterapeuta bada podeszwę pod obciążeniem za pomocą podoskopu, który obrazuje rozkład sił nacisku stóp.

Po zebraniu informacji i postawieniu rozpoznania fizjoterapeutycznego specjalista opracowuje odpowiednio dobrany plan terapii. W rehabilitacji dziecięcej nie stosuje się szablonowych schematów - ćwiczenia są dobierane do możliwości młodego organizmu, co pozwala uniknąć przeciążeń.

W ramach terapii funkcjonalnej dziecko trenuje prawidłowe przetaczanie stopy od pięty do palców. Terapeuta celowo wplata zadania w formę atrakcyjnych zabaw, aby zmotywować malucha do wysiłku bez wywoływania stresu. Efekty terapii zależą w dużej mierze od współpracy z rodzicami i wprowadzania drobnych zaleceń do codziennej rutyny.

Kiedy warto zastosować wkładki ortopedyczne u dziecka?

Wkładki ortopedyczne służą jako pomocniczy element całej terapii. Fizjoterapeuta zaleca je wyłącznie w jasnych sytuacjach, gdy sama aktywność fizyczna nie wystarcza lub stopa wymaga dodatkowej stabilizacji. Odpowiednio dobrany produkt pomaga utrzymać stopę w prawidłowej osi podczas chodu.

Działanie wkładki skupia się na wymuszeniu prawidłowego ustawienia stopy oraz jej stabilizacji w czasie ruchu. Dlatego opiekunowie powinni wybierać pełne modele z głębokim zapiętkiem i usztywnioną piętą. Wkładka musi ściśle leżeć na podeszwie i nie może przesuwać się w bucie podczas biegu czy zabawy.

Nie powinno się kupować wkładek ortopedycznych bez jasnych medycznych wskazań, ponieważ sztuczne uniesienie łuku ogranicza pracę mięśni i może osłabić ich naturalny rozwój. Tylko indywidualnie dobrane przez fizjoterapeutę dynamiczne wkładki mogą przynieść poprawę biomechaniki chodu bez ryzyka powikłań.

Jak działają wkładki ortopedyczne Igli?

Ortopedyczne wkładki Igli łączą funkcję aktywnej stymulacji układu nerwowo-mięśniowego z rolą biernego wyściełania stopy. Dla dzieci wkładki Igli Junior stanowią wsparcie aktywnej terapii, a ich dopasowanie wymaga wcześniejszego badania podoskopowego.

Fizjoterapeuci zalecają je w sytuacjach, gdy aktywność fizyczna nie przynosi poprawy biomechaniki chodu lub przy przeciążeniach ścięgna Achillesa. Wkładki dobiera się precyzyjnie pod kątem konkretnej wady stopy. Dziecięcy but musi posiadać odpowiednią głębokość oraz stabilny zapiętek, aby wkładka nie przesuwała się w trakcie biegu czy zabawy.

Modele wykonane z włókna węglowego marki Igli, opracowano z myślą o najmłodszych pacjentach. Dzięki elastyczności usztywnienia konstrukcja nie blokuje ruchu w stawach, a warstwa miękkiej pianki umieszczona na wierzchu chroni skórę przed otarciami. Konstrukcja o kształcie powłoki wyściełającej dopasowuje się do podeszwy, umożliwiając fizjoterapeucie precyzyjne przyklejenie trzpieni stymulujących od spodu.

Mimo licznych zalet fizjoterapeuci nie stosują tego typu wkładek w przypadku wystąpienia następujących przeciwwskazań:

• otwartych ran, owrzodzeń oraz głębokich otarć na podeszwach stóp,
• współistnienia cukrzycy oraz neuropatii obwodowej,
• silnych obwodowych zaburzeń czucia (polineuropatii).

Podsumowanie

U najmłodszych dzieci spłaszczenie stóp ustępuje zazwyczaj samoistnie wraz ze wzrostem siły mięśniowej oraz codziennym ruchem. Jednak w sytuacjach, gdy dziecku dokucza ból, pojawia się szybkie zmęczenie podczas marszu lub asymetria chodu, warto skorzystać z konsultacji u fizjoterapeuty. Badanie na podoskopie pozwala obiektywnie ocenić rozkład nacisku stóp i w razie potrzeby wdrożyć odpowiednio dobrany plan wsparcia.

Niniejszy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej i nie zastępuje konsultacji z odpowiednim specjalistą.