Ból kolana od wewnętrznej strony: najczęstsze przyczyny i diagnostyka

Ból kolana od wewnętrznej (przyśrodkowej) strony ma kilka typowych źródeł:

zmiany zwyrodnieniowe,
uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej,
urazy więzadła pobocznego piszczelowego,
przeciążenie gęsiej stópki,
rzadziej problem w biodrze lub kręgosłupie.

Do właściwej przyczyny zwykle prowadzą trzy informacje. Pierwsza to dokładne miejsce bólu, czyli czy jest na linii stawu, czy kilka centymetrów niżej. Druga to okoliczności jego pojawienia się, np. uraz skrętny, schody albo wstawanie z krzesła. Trzecia to wiek. Poniżej wyjaśniamy, jak te elementy pomagają zawęzić przyczynę i jakie badania mają sens na kolejnych etapach.

Co znajduje się po wewnętrznej stronie kolana?

Po stronie przyśrodkowej stawu kolanowego leżą:

przedział przyśrodkowy stawu, czyli kłykcie kości udowej i piszczelowej pokryte chrząstką stawową,
łąkotka przyśrodkowa, półksiężycowata „podkładka” między kośćmi,
więzadło poboczne piszczelowe (MCL), które chroni kolano przed „uciekaniem” do środka,
gęsia stópka, wspólny przyczep ścięgien mięśni krawieckiego, smukłego i półścięgnistego wraz z kaletką, leżący kilka centymetrów poniżej szpary stawu,
fałd maziowy przyśrodkowy, który u części osób może się podrażniać.

Najczęstsze przyczyny bólu kolana po wewnętrznej stronie

Zmiany zwyrodnieniowe przedziału przyśrodkowego

U osób po 50. roku życia to najczęstsza przyczyna przewlekłego bólu po wewnętrznej stronie kolana. Przedział przyśrodkowy przenosi większą część masy ciała, a przy kolanach szpotawych (tzw. nogach w kształcie litery O) obciążenie jest jeszcze większe. Typowe objawy to:

„ból startowy” przy pierwszych krokach po siedzeniu,
ból po dłuższym chodzeniu,
krótka poranna sztywność,
trzeszczenia i stopniowe ograniczenie ruchu.

Objawy i stopnie zaawansowania opisuje szczegółowo artykuł o chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego (gonartrozie).

Uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej

U młodszych osób uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej zwykle wynika z urazu skrętnego zgiętego kolana, np. przy zmianie kierunku biegu. U starszych pojawiają się pęknięcia zwyrodnieniowe bez wyraźnego urazu. Typowe objawy to:

ból na linii szpary stawu,
ból przy kucaniu i skrętach,
obrzęk narastający w ciągu doby,
u części osób uczucie blokowania lub przeskakiwania.

Urazy więzadła pobocznego piszczelowego

Więzadło poboczne piszczelowe uszkadza się przy urazie koślawiącym, gdy kolano zostaje wepchnięte do środka. Zdarza się to np. na nartach albo przy kontakcie w piłce nożnej. Ból występuje wzdłuż przebiegu więzadła, nad szparą stawu i pod nią. Może mu towarzyszyć uczucie niestabilności stawu. Większość takich urazów leczy się zachowawczo, często z czasowym zastosowaniem ortezy lub stabilizatora stawu kolanowego.

Zapalenie gęsiej stópki

To przeciążenie ścięgien i kaletki gęsiej stópki. Ból występuje około 4-6 cm poniżej szpary stawu, na wewnętrznej powierzchni kości piszczelowej. Nasila się przy wchodzeniu po schodach, wstawaniu z krzesła, wysiadaniu z samochodu i w nocy, gdy kolana stykają się ze sobą. Często współistnieje ze zmianami zwyrodnieniowymi, nadwagą i cukrzycą. Bywa więc „drugim” źródłem bólu u osób z gonartrozą.

Zespół fałdu przyśrodkowego

Dotyczy głównie młodych, aktywnych osób. Objawia się bólem tuż obok rzepki od strony wewnętrznej, czasem z przeskakiwaniem przy zginaniu kolana.

Nagły silny ból bez urazu u osób po 55. roku życia

Ta sytuacja wymaga osobnej uwagi. Może oznaczać tzw. podchrzęstne złamanie z niewydolności (SIFK), dawniej nazywane samoistną martwicą kłykcia (SONK). Typowy jest bardzo silny ból po wewnętrznej stronie, także w spoczynku i w nocy. Początkowo zdjęcie RTG bywa prawidłowe, a rozpoznanie stawia się w rezonansie magnetycznym. Wczesne odciążenie stawu ma tu duże znaczenie, dlatego takiego bólu nie warto „przeczekiwać”.

Ból przeniesiony z biodra lub kręgosłupa

Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego bywa odczuwana głównie w kolanie, po stronie przedniej i wewnętrznej. Jeśli badanie kolana nie wyjaśnia dolegliwości, lekarz powinien ocenić także biodro i kręgosłup lędźwiowy.

Mapa bólu: jak wstępnie zawęzić przyczynę

Gdzie dokładnie boli	Co nasila ból	Dodatkowe objawy	Najczęstsza przyczyna
Na linii szpary stawu, osoba aktywna	kucanie, skręty	blokowanie, przeskakiwanie, obrzęk	uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej
Na linii szpary stawu, osoba po 50. roku życia	pierwsze kroki po siedzeniu, dłuższy marsz	sztywność, trzeszczenia, kolana szpotawe	zmiany zwyrodnieniowe
Wzdłuż więzadła, nad i pod szparą	ruchy na boki, po urazie	niestabilność, siniak	uraz więzadła pobocznego piszczelowego
4-6 cm poniżej szpary stawu	schody w górę, wstawanie, noc	punktowa tkliwość, miękki obrzęk	gęsia stópka
Rozlany ból, nagły początek, wiek 55+	obciążanie, noc	ból spoczynkowy	podchrzęstne złamanie z niewydolności
„Kolano” bez tkliwości, ból pachwiny	chodzenie, zakładanie butów	ograniczona rotacja biodra	staw biodrowy

Spróbuj wskazać miejsce bólu jednym palcem. Ten prosty gest bardzo ułatwia rozmowę z lekarzem. Tabela ma charakter orientacyjny i nie zastępuje badania.

Ból kolana przy wchodzeniu po schodach

Ból po wewnętrznej stronie przy wchodzeniu po schodach najczęściej wskazuje na gęsią stópkę albo zmiany zwyrodnieniowe przedziału przyśrodkowego. Ból nasilający się głównie przy schodzeniu częściej pochodzi ze stawu rzepkowo-udowego albo z uszkodzonej łąkotki. Jeśli dodatkowo ból pojawia się z tyłu kolana z uczuciem rozpierania, przyczyną bywa torbiel Bakera. Zwykle towarzyszy ona zmianom w obrębie łąkotki lub chrząstki.

Diagnostyka bólu po wewnętrznej stronie kolana

Badanie lekarza ortopedy. Wywiad, ucisk poszczególnych struktur, testy łąkotkowe i więzadłowe, ocena osi kończyny oraz stawu biodrowego. To najważniejszy etap, często wystarczający do wstępnego rozpoznania. Na tym etapie warto skorzystać z konsultacji u lekarzy zajmujących się leczeniem stawu kolanowego, którzy ocenią, czy potrzebne są badania obrazowe.
RTG kolana na stojąco (obciążeniowe). Zdjęcie wykonane na leżąco może zaniżać zwężenie szpary stawowej. Przy podejrzeniu zmian zwyrodnieniowych podstawą jest więc RTG w obciążeniu. Takie badanie wykonuje się m.in. w CM Gamma.
USG narządu ruchu. Dobrze pokazuje więzadło poboczne, okolicę gęsiej stópki, płyn w stawie i torbiel Bakera. Badanie trwa kilkanaście minut i można je porównać z drugim kolanem.
Rezonans magnetyczny. Ocenia łąkotki, chrząstkę, więzadła i kość podchrzęstną. Wynik trzeba jednak zawsze interpretować razem z objawami. Badania populacyjne (m.in. publikowane w „New England Journal of Medicine”) pokazały, że zmiany zwyrodnieniowe łąkotek są częste także u osób po 50. roku życia, które nie odczuwają bólu. Opis „pęknięcie łąkotki” nie zawsze oznacza więc źródło dolegliwości.

Pełną ścieżkę w jednym miejscu zapewniają ośrodki ortopedyczne takie jak Szpital CM Gamma. Obejmuje ona konsultację, badania obrazowe, fizjoterapię, a w razie potrzeby leczenie operacyjne.

Leczenie bólu kolana od wewnętrznej strony

U większości pacjentów leczenie zaczyna się od metod zachowawczych:

zmiana obciążeń: czasowe ograniczenie aktywności, które wyraźnie nasilają ból, zamiast całkowitego unieruchomienia,
ćwiczenia: na początku izometryczne, potem wzmacniające mięsień czworogłowy uda i mięśnie pośladkowe, które poprawiają stabilizację kolana,
masa ciała: jej redukcja przy nadwadze to jedno z najskuteczniejszych działań przy zmianach zwyrodnieniowych,
doraźnie: zimne okłady oraz krótkotrwale leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne zalecone przez lekarza,
przy urazie więzadła: orteza lub stabilizator na okres gojenia,
iniekcje: do stawu lub w okolicę gęsiej stópki, o których decyduje lekarz.

Zwyrodnieniowe uszkodzenie łąkotki: najpierw rehabilitacja

U osób w średnim i starszym wieku z degeneracyjnym pęknięciem łąkotki artroskopowe usunięcie jej fragmentu często nie daje przewagi nad dobrze prowadzoną fizjoterapią. Pokazały to badania kliniczne, w tym fińskie badanie z zabiegiem pozorowanym opublikowane w 2013 roku. Europejskie zalecenia ESSKA rekomendują w takiej sytuacji najpierw około 3 miesiące leczenia zachowawczego. Inaczej wygląda sytuacja przy:

prawdziwym blokowaniu stawu,
urazowym pęknięciu u młodej osoby, gdzie często rozważa się szycie łąkotki.

Kiedy leczenie operacyjne?

Leczenie operacyjne rozważa się, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów lub gdy uszkodzenie ma charakter mechaniczny. Możliwe zabiegi to:

artroskopia, np. szycie łąkotki,
osteotomia korygująca oś nogi u młodszych osób z izolowanymi zmianami w przedziale przyśrodkowym,
endoprotezoplastyka jednoprzedziałowa lub całkowita w zaawansowanej gonartrozie.

Kiedy ból kolana powinien niepokoić?

Pilnej oceny wymagają:

uraz z natychmiastowym obrzękiem lub niemożność obciążenia nogi,
blokowanie kolana w zgięciu,
gorączka, zaczerwienienie i ocieplenie stawu,
ból i obrzęk łydki (podejrzenie zakrzepicy żylnej),
nagły, bardzo silny ból w spoczynku u osób po 55. roku życia.

Jak przygotować się do wizyty

Przez tydzień przed wizytą zapisuj:

kiedy boli,
gdzie dokładnie boli (wskaż jednym palcem),
jak silny jest ból w skali 0-10,
co go nasila.

Zabierz listę przyjmowanych leków oraz wcześniejsze zdjęcia RTG lub wyniki rezonansu na płycie, nie tylko opisy. Taki dziennik często skraca diagnostykę bardziej niż kolejne badanie.

Najczęściej zadawane pytania

Co oznacza ból kolana od strony wewnętrznej?

Najczęściej przeciążenie lub zmiany zwyrodnieniowe przedziału przyśrodkowego, uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej, uraz więzadła pobocznego piszczelowego albo przeciążenie gęsiej stópki.